گولاگ رابرای اولین بار الکساندر سولژنیتسین به گوش جهانیان رسوند. کسی که بعد از هشت سال تجربه مرگبار موفق شده بود از اردوگاه های کار اجباری اتحاد جماهیر شوروی فرار بکند. مجموعه خاطرات صدها نفر از زندانیان این اردوگاه ها به صورت کتابی به نامه مجمع الجزایر گولاگ چاپ شد. بعد از این کتاب بود که دنیا با اعماق جنایت های استالین در این اردوگاه ها آشنا شد. البته اصطلاح گولاگ در ابتدا برای توصیف نظام جزایی شوروی ابداع شد. ولی کاربرد اون برای اردوگاه های کار اجباری معنای متفاوتی در ذهن مردم ایجاد کرد.

گولاگ یعنی چی؟

مردم شوروی معمولا از کلمه لاگریا (اردوگاه ها) برای اشاره به سیستم کیفری استفاده می کردن. گلمه گولاگ در واقع به معنای مدیریت ارودوگاه های کار است. «GULag» املای صحیح مخفف Главное управление лагерей (Glavnoye Upravleniye Lagerei؛ «اداره اصلی اردوگاه‌ها»است. 

این ساختار در دهه 1930 به عنوان بخشی از وزارتخانه ای به نام کمیساریای خلق برای امور داخلی یا به طور خلاصه NKVD، ایجاد شد. این برای مردم روسیه برابر با شکل گیری یک کلمه وحشتناک دیگر بود که برای چندین سال نتیجه ای جز مرگ و آوارگی نداشت. با این حال گویا اولین اردوگاه های کار اجباری قبل از شکل گیری گولاگ و این کمیسیاری به وجود آمده بود.

گولاگ چه زمانی و چه مدت کار کرد؟

اولین اردوگاه ها پس از انقلاب 1917 در روسیه پدیدار شد. بلشویک ها تصمیم گرفتند به دنبال خلاصی از شر همه مخالفان بودن و آنها را در یک مکان جمع کردند. “راحت ترین” مکان برای این کار صومعه ها بود. این ساختمان ها که با دیوارهای بزرگ احاطه شده بودند و اتاق های کوچک زیادی داشتند، از نظر فیزیکی برای تبدیل شدن به زندان آماده بودند.

صومعه سولووتسکی جزو اولین صومعه هایی بود که به کمپ تبدیل شد. صومعه ای در مجمع الجزایر سولووتسکی در دریای سفید در شمال روسیه. جایی بسیار دورتر از تمدن که فرار از اون تقریبا غیر ممکن بود. این اردوگاه ها در ابتدا فقط یک زندان بودند و خبری از کار اجباری در آنها نبود.

وقتی که استالین قدرت خودش را در اوایل دهه 1930 تقویت کرد، اصل «اصلاح» مردم از طریق کار را اجرا کرد. به همین خاطر اردوگاه های زندان به اردوگاه های کار اجباری تبدیل شدن. کمی بعد یک کارآفرین سابق – و یک زندانی سابق سولووتسکی – نفتالی فرنکل، سیستمی را برای استفاده مؤثر از زندانیان به عنوان نیروی کار رایگان ارائه کرد که اتفاقا مورد استقبال قرار گرفت. این یعنی گسترش اردوگاه ها و به کار گرفتن زندانی های بیشتر. 

این اردوگاه ها تا زمان مرگ استالین پابرجا ماند. بعد از مرگ استالین عفر گسترده ای صورت گرفت. ولی کماکان بسیاری از مردم تا سال ها در این اردوگاه ها زندگی می کردند.

چند اردوگاه کار اجباری در اتحاد جماهیر شوروی وجود داشت؟

ساختار هیولایی گولاگ در طول تاریخ خود شامل حدود 30000 محل بازداشت بود. وقتی که بنا به هر دلیلی بعضی از آنها تعطیل میشدند، بلافاصله تعدادی در گوشه دیگری از کشور ظاهر می شدند. گره خوردن فعالیت گولاگ ها با ساختار اقتصادی وضعیت آنها را پیچیده کرده بود.

برای مثال، اولین پروژه ساختمانی عظیم که توسط زندانیان گولاگ تکمیل شد، کانال دریای سفید-بالتیک بود. این ساخت و ساز توسط بخش اردوگاه Belomorsko-Baltiysky هدایت شد. بعدها اردوگاه های زیادی در خاور دور ظاهر شدند. اردوگاه های بدنام کولیما مسئول ساخت زیرساخت ها، استخراج سنگ معدن و حتی آزمایش مواد رادیواکتیو خطرناک بودند.

اردوگاه های دیگر به کارهای ساختمانی، چوب بری، ماهیگیری، خیاطی، کشاورزی، کفش سازی و بسیاری از تولیدات دیگر مشغول بودند. اردوگاه ها در طول جنگ جهانی دوم به کار خود ادامه دادند و مسئول پشتیبانی نیروهای ارتش سرخ بودند.

اطلاعات بیشتر در مورد هشت مورد از شیطانی ترین اردوگاه های گولاگ را اینجا بخوانید.

چند نفر به اردوگاه های کار اجباری استالین فرستاده شدند؟

طبق آمار موزه تاریخ گولاگ، از دهه 1920 تا 1950 بیش از 20 میلیون زندانی در اردوگاه ها نگهداری می شدند. در مجموع بیش از 1 میلیون نفر در آنجا جان باختند. بیشترین تعداد زندانیان در سال 1941 بود – حدود 1.5 میلیون نفر.

طبق منابع آماری مختلف، این افراد 10 درصد کل اقتصاد شوروی را تشکیل می دادند. به عنوان مثال، 70 درصد از کل قلع در اتحاد جماهیر شوروی توسط زندانیان گولاگ استخراج می شد. شهرهایی در سیبری و خاور دور مانند ورکوتا، ماگادان، کومسومولسک-آن-آمور در مکان‌های اردوگاه‌های سابق گولاگ توسط زندانیان تأسیس شدند. جایی که پس از آزادی زندانی ها گویا جایی برای برگشت نداشتند و تصمیم گرفتند در همین محل سکونت بکنند.

نه شهرت و نه جوایز یا موقعیت ویژه هیچ کدام مانع رفتن یک روس به گولاگ نمی شد. در میان زندانیان نویسندگان، فرماندهان ارتش، رهبران حزب کمونیست، دانشمندان و مهندسان مشهور فراوان بودند. حتی مراکز تحقیقاتی ویژه‌ای در زندان ها وجود داشت و پروژه های موفقی توسط آنها انجام شد.

چرا مردم را به گولاگ می فرستادند؟

بعد از انقلاب، بلشویک ها اعضای احزاب سیاسی مخالف، افراد اصیل، دانشمندان، نمایندگان روشنفکران، کشیشان، افسران، دهقانان ثروتمند و بسیاری دیگر را دستگیر کردند.

در طول پاکسازی بزرگ استالین، قصد داشت تا از شر انواع «دشمنان عمومی» از دهقانان ثروتمند سابق و کسانی که به طور بالقوه می توانستند با آنها ارتباط داشته باشند خلاص شود. در اواخر دهه 1920، قانون مجازات اتحاد جماهیر شوروی ماده 58 را تصویب کرد و جرائم جدیدی را تعریف کرد: خیانت، تبلیغات ضد شوروی، جاسوسی و غیره. بیش از 3 میلیون نفر تنها بر اساس این ماده محکوم شدند. 

حتی یک شوخی بی ملاحظه می توانست به قیمت آزادی مردم تمام شود. یوجنیا گینزبورگ بیست سال را در اردوگاه گذراند و در کتاب خود به نام سفر به گردباد، درباره هم بند خود، آنا 28 ساله احل مسکو میگفت. کسی که درست از روی تخت خوابش به زندان منتقل شد. او در ابتدا متوجه دلیل دستگیری خود نشد. تا اینکه فهمید به خاطر دو جوک سیاسی به 7 سال زندان محکوم شد. هر جوک 3.5 سال.

علاوه بر این، بستگان و فرزندان افراد زندانی نیز به احتمال زیاد دستگیر می شدند. برخی از فرزندان زندانیان نیز به گولاگ فرستاده می شدند، در حالی که کودکانی که در آنجا به دنیا آمده بودند از والدین خود جدا شدند. بسیاری از این افراد با سرنوشتی تلخ روبرو شدند. 

با این حال، فقط زندانیان «سیاسی» نبودند که به گولاگ فرستاده می شدند. حتی مجرمان عادی هم به اردوگاه‌های کار فرستاده می شدند. افراد فرهیخته اغلب با دزدان و قاتلان هم بند می شدند که این کار به نوعی مجازات مضاعف حساب می شد.

چرا گولاگ اینقدر افتضاح بود؟

«همه ما از غذای پادگان خسته شده بودیم. هر بار که سوپ را در وان‌های روی بزرگ که روی میله‌ها آویزان بود می‌آوردند، همه ما را به گریه می انداخت. از ترس رقیق شدن سوپ آماده گریه بودیم. و وقتی معجزه ای رخ داد و سوپ غلیظ میشد، باورمان نمیشد و آن را تا حد امکان آهسته میخوردیم. اما حتی با سوپ غلیظ در معده گرم، درد مکیدن باقی می ماند. ما برای مدت طولانی گرسنه بودیم تمام عواطف انسانی – عشق، دوستی، حسادت، نگرانی برای همنوعان، شفقت، اشتیاق به شهرت، صداقت – گوشتی را که در این «روزه‌های» طولانی از بدن ما ذوب شده بود، با خود برده بود.» این تنها یکی از نقل قول های وحشتناک از داستان های کولیما وارلام شالاموف است که او از تجربه خود نوشته است.

چندین کتاب دیگر درباره سرکوب‌های گولاگ و استالین وجود دارد، با این حال اکثر آنها تا پرسترویکا (اصلاحات گورباچوف) یا حتی دهه 1990 در اتحاد جماهیر شوروی ممنوع بودند. اولین داستانی که این موضوع را در بر می گرفت در سال 1962 منتشر شد و آن یک روز سولژنیتسین اثر ایوان دنیسوویچ بود.

پس از آن تمام کشور متوجه شدند که مردم در اردوگاه ها در شرایط غیرانسانی زندگی می کنند. تنها هدف زنده ماندن بود. غذای ضعیف، همانطور که شالاموف توصیف کرد، با سرمای شدید همراه بود، زیرا اردوگاه ها اغلب در شمال قرار داشتند و مردم با پوشیدن لباس های سبک بیرون کار می کردند. زندانیان مجبور بودند برنامه ای روزانه را دنبال کنند که اجرای آن تقریباً غیرممکن بود و اگر کسی این کار را نمی کرد، ممکن بود از جیره غذایی محروم شود. در همین حال، اردوگاه ها اغلب مملو از شپش بود، در حالی که عدم رعایت بهداشت و درمان پزشکی باعث بیماری، همه گیری و مرگ و میر می شد.

از دست دادن انسانیت در چنین شرایطی آسان بود. برخی از افراد با نوشتن نامه به خانواده خود سعی می کردند دیوانه نشوند. به عنوان مثال، برخی از پدران حتی سعی کردند فرزندان خود را از طریق نامه آموزش دهند. با این حال، بسیاری از مردم اجازه دریافت پاسخ ها را نداشتند. بسیاری از خانواده ها نمی دانستند اعضایشان کجا نگهداری می شوند و حتی زنده هستند یا نه.

گولاگ برای روسیه مدرن چه معنایی دارد؟

گولاگ نه تنها در روسیه، بلکه در سراسر جهان به بخشی از فرهنگ عامه تبدیل شده است. “او را به گولاگ بفرست” یک توهین رایج در اینترنت است. بازی ویدیویی Call of Duty: Modern Warfare 2 دارای ماموریتی با عنوان “Gulag” است که در قلعه ای شبیه اردوگاه واقعی شوروی اتفاق می افتد. طبق طرح، در قرن 18 در کامچاتکا تأسیس شد و در زمان اتحاد جماهیر شوروی و جنگ جهانی سوم (که در بازی اتفاق می افتد) زندانیان در آنجا نگهداری می شدند. و سپس مورد حمله آمریکایی ها قرار می گیرد تا سربازانشان را نجات دهند.

با این حال، هنوز هم برای بسیاری از روس ها موضوعی فوق العاده حساس است. بسیاری از خانواده ها در روسیه خویشاوندانی دارند که دهه ها را در اردوگاه ها گذرانده اند یا حتی در آنجا جان باخته اند. بنابراین مردم به کند و کاو تاریخ ادامه می دهند و در مورد گذشته خانواده خود تحقیق می کنند، زیرا اکثر اسناد گولاگ تا دهه 1980 طبقه بندی شده بودند.

نویسندگان معاصر روسیه نیز به کاوش در این موضوع ادامه می دهند. از برجسته‌ترین رمان‌های اخیر درباره گولاگ می‌توان به کتاب صومعه نوشته زاخار پری‌پین و کتاب هوانورد نوشته یوجین وودولازکین اشاره کرد. فیلم‌های مربوط به گولاگ، چه فیلم‌های بلند و چه مستند، همچنان ظاهر می‌شوند.

چندین مؤسسه در روسیه مشغول تحقیق در تاریخ گولاگ، آرشیو گذشته آن و ارائه آن به نسل های جوان هستند تا این صفحه عمیقاً آسیب زا و تاریک تاریخ هرگز فراموش نشود.

نوشته گولاگ کجاست؟ اسرار اردوگاه کار اجباری استالین اولین بار در گروه گردشگری قطار سیبری. پدیدار شد.

در این مقاله به معرفی 10 پوستر معروف که نشان دهنده پروپاگاندای روسیه در زمان اتحاد جماهیر شوروی است می پردازیم.

برای داشتن بیشتر، باید بیشتر تولید کنید. برای تولید بیشتر، باید بیشتر بدانید. (1920)

یکی از مهم ترین اهداف بلشویک ها غلبه بر بی سوادی بود. آنها حتی افراد بالغ را مجبور کردند که به مدارس بروند، خواندن و نوشتن بیاموزند و مشاغل جدیدی پیدا کنند که توسعه کشور را فراهم کند. پوستر بالا کتاب را در کنار نماد شوروی یعنی داس و چکش قرار می دهد. این یک فراخوان آشکار برای مطالعه دهقانان است.

«آیا شما داوطلب شده اید؟» (1920)

این مشهورترین پوستر جنگ داخلی در نظر گرفته می شود که دعوت به پیوستن به صفوف ارتش سرخ می کند. این تصویر توسط دیمیتری مور، با استفاده از یک پوستر بریتانیایی مربوط به جنگ جهانی اول به عنوان الگو انجام شده است.

«مبارزه با دین. مبارزه برای سوسیالیسم!!!» (1930)

اتحاد جماهیر شوروی فعالانه با دین مبارزه می کرد و یک مجله کامل برای پوسترهای ضد مذهبی به نام «بزبوژنیک» («بی خدا») وجود داشت. این پوستر توسط میخائیل رابینوویچ به تصویر کشیده شده است و نشان می دهد که چگونه پرولتاریا به سمت بالا می روند تا با ماشین نورد روحانیان را زیر پا بگذارند.

«چگونه به جبهه جنگ کمک کردی؟» (1941)

دیمیتری مور بیست و یک سال پس از پوستر حماسی «آیا داوطلب شدی؟» پوستر دیگری را به تصویر کشید که یادآور آن بود.

«سرزمین مادری صدا می‌زند» (1941)

یکی از معروف ترین پوسترهای جنگ جهانی دوم برای مردم شوروی. این اثر توسط ایراکلی تویدزه ساخته شده است و زنی میانسال را به تصویر می کشد که سوگند نظامی را به مادران سرباز یادآوری می کند. او دست چپش را بالا آورده است، انگار سرنیزه هایی را که پشت سرش دیده می شود صدا می کند.

«چت نکن!» (1941)

پوستر دوران جنگ که توسط هنرمندان نینا واتولینا و نیکولای دنیسوف به تصویر کشیده شده است. شعر کوچکی در گوشه بالا سمت راست، شعر سامویل مارشاک را نقل می‌کند: «آگاه باش، این روزها، دیوارها گوش می‌دهند. این مرز باریکی است بین پچ پچ و شایعه… و خیانت.»

«شکوه ارتش سرخ!» (1946)

هنگامی که سربازان شوروی سرانجام نازی ها را شکست دادند و پرچم پیروزی را بر فراز رایشتاگ برلین به اهتزاز درآوردند، زمان جشن فرا رسیده بود. پوستر بالا توسط لئونید گولوانوف، طراحی شده. جایی که پوستر قبلی خود با عنوان «ما به برلین خواهیم رسید» در پشت سرباز قرار گرفته است و نوشته «ما آن را انجام دادیم!» به آن اضافه شده است. عنوان فرعی که در آن نوشته شده است: “ارتش سرخ – شکوه!”

«نه» (1954)

در همین حال، پوسترهای پس از جنگ، مسائلی را در زندگی مسالمت آمیز شوروی مطرح کردند. و یکی از آنها اعتیاد به الکل بود. مقامات شوروی برای مبارزه با این شیوع تلاش می کردند و شروع به ایجاد همه آثار هنری ممکن برای ترویج یک سبک زندگی هوشیار کردند. در پوستر فوق که توسط ویکتور گوورکوف به تصویر کشیده شده است، مردی از نوشیدن یک شات ودکا خودداری می کند.

«ذهن سالم به بدن سالم نیاز دارد»

تبلیغ سبک زندگی سالم یکی از محبوب ترین موضوعات پوسترهای شوروی بود. زیرا کشور شوروی به افراد قوی نیاز داشت که بتوانند به درستی برای منافع عمومی کار کنند. پوستر بالا یک شعار محبوب شوروی را نقل می کند که توسط کلیمنت وروشیلوف گفته شده بود که نوعی برگرفته از همان شعار در لاتین بود: “Mens sana in corpore sano”.

«هیچ خدایی وجود ندارد» (1975)

موج دیگری از سیاست ضد مذهبی در دهه 1960 آغاز شد. یکی از معروف ترین پوسترها یوری گاگارین را در حال پرواز در فضا نشان می دهد و می گوید: “خدا وجود ندارد”. این فیلم توسط ولادیمیر منشیکوف به تصویر کشیده شده است و بر اساس قصیده معروف “گاگارین پرواز کرد و هرگز خدا را ندید” است.

نوشته پروپاگاندای روسیه و معروف ترین پوسترهای تبلیغاتی اتحاد جماهیر شوروی اولین بار در گروه گردشگری قطار سیبری. پدیدار شد.

نام قدیم سنت پترزبورگ در کدام زمان رو بگم؟

بله. این شهر نه چندان قدیمی که کمی بیشتر از سیصد سال قدمت داره. ولی در همین عمر نسبتا کم، به دفعات اسمش تغییر پیدا کرده. نیاز به توضیح نیست که این تغییر نام شهر سنت پترزبورگ هم همیشه دلایل سیاسی پشت خودش داشته. وگرنه تغییر نام یک کوچه گرفته تا یک شهر همیشه و همه جای دنیا به طور کل کاری عجیب و غیرمنطقی به حساب میاد. این تغییر نام و تاثیر عوامل سیاسی به قدری مشخص هست که حتی از اسم شهر در هر زمان میشه متوجه گرایشات سیاسی و اجتماعی حکومت اون زمان کشور روسیه شد.

برای درک بهتر تغییر نام این شهر و دلایل اون، بهتره از قبل یه طور مختصر تاریخ سنت پترزبورگ رو مطالعه بکنیم.

تاریخ مختصر شهر سنت پترزبورگ (سن پترزبورگ)

تاریخ 300 ساله این شهر رو میشه به 3 دوره اصلی تقسیم کرد. همان طوری هم که قبلا اشاره شد هر دوره با یک سیستم حکومتی در این کشور همزمان  بود.

تاسیس شهر سنت پترزبورگ

سنت پترزبورگ شهر بسیار جوانی است. سنگ بنای این شهر در جزیره پتر و پاول، در سال 1703 و توسط یکی از بزرگترین حاکمان روسیه یعنی پتر اول گذاشته شد. به دلیل سن کم و بر خلاف مسکو هیچ بافت شهری مربوط به قرون وسطی در این شهر دیده نمیشه. با این حال شهر تازه تاسیس سنت پترزبورگ همه عناصر یک شهر سنتی روسی را در خودش داشت. با اینکه از بیرون اصلا شبیه به قلعه های سنتی روسیه به نظر نمیرسی ولی درون شهر کلیسای جامع، ضرابخانه، اسلحه خانه، قبرستان و زندان شهر رو میبینید. همه این ها نشون میده که تولد شهر سنت پترزبورگ فقط و فقط دلیل نظامی و تهاجمی داشته.

این شهر در یک پارادوکس عجیب متولد شد. این شهر در ظالمانه ترین حالت ممکن ساخته شد. سازندگان این شهر عمدتا دهقان ها و سربازانی بودن که به اجبار به کار گرفته شده بودن. و این کار به نتیجه رسوندن ایده بلندپروازانه پتر کبیر در ساخت رویایی اون بود. شهری زیبا که به قول مورخین روس بر روی اسکلت جمجمه کارگران و سربازهای روسی ساخته شده.

پتر کبیر بنیانگذار شهر سنت پترزبورگ بود. او حتی فراتر از این شهر، بنیانگذار روسیه نوین و قدرتمند بود. بعد از چندین قرن که روسیه در انزوای سیاسی و نظامی به سر می برد، پتر کبیر تونست دوباره روسیه رو به یکی از قدرت های بزرگ اروپا تبدیل بکنه. بعدا حتما درباره جزئیات این تولد مجدد روسیه بهتون میگم. ولی این تولد روسیه جدید هم زمان بود با تولد این شهر. به همین خاطر عنوان سنت پترزبورگ به پاس تاثیرگذاری پتر کبیر در تاریخ روسیه روی این شهر قرار گرفت. هنوز هم وقتی که به سنت پترزبورگ سفر میکنیم در گوشه و کنار این شهر، واضح یا پنهان علائم حضور پتر کبیر رو میتونیم ببینیم.

سنت پترزبورگ قرن نوزدهم

در طول قرن نوزدهم، شهر به لطف نویسندگان بزرگ و شناخته شده ای که در آن زندگی می کردن تصویر اسطوره ای پیدا کرد. خیلی ها نام فئودور داستایوفسکی رو مترادف با شهر سنت پترزبورگ می دونن. داستایوفسکی جایی از زبان یکی از شخصیت های داستان چنین توصیفی از این میکنه: «هیچ چیزی وجود ندارد که نتوانی در سنت پترزبورگ پیدا کنی.» احتمالاً هم برای گفتن چنین مطلبی حق داشت. نیکلای گوگول، نویسنده معروف روسی (یا بهتر بگم اوکراینی) به عنوان یک کارمند دولتی به این شهر وارد شد. در اکثر نوشته های گوگول نفرتی نسبت به شهر دیده میشد: «اوه، به این چشم انداز [خیابان] نوسکی اعتماد نکن! من همیشه وقتی در کنار شنلم راه می روم، خودم را محکم تر در لباسم می پیچم و کاملاً سعی می کنم به اشیایی که با من برخورد می کنند نگاه نکنم.» دوست گوگول که به نام دیگر الکساندر پوشکین شناخته میشه هم ساکن پترزبورگ بود و چنین خلق و خویی داشت. یکی از معروف ترین شعرهای او به نام سوار برنزی درباره سیل ویرانگر در شهر سنت پترزبورگ بود.

لنینگراد در قرن بیستم

قرن بیستم سنت پترزبورگ با چند جنبش، انقلاب یا کودتا در فاصله سال های 1905 تا 1917 همراه بود. جنبش دهقانان ، شلیک به آنها، تشکیل و لغو دومای روسیه (مجلس روسیه)، برکناری آخرین تزار و در نهایت ورود زیرکانه لنین به شهر برای هدایت نیروهای مردمی، تشکیل حزب اکثریت (بلشویک) و به دست گرفتن حکومت جدید همراه بود.

با اینکه حکومت جدید شهر رو ترک کرده بود و پایتخت جدیدی برای خود انتخاب کرده بود (مسکو). ولی مشکلات کماکان در این شهر باقی مانده بود. در زمان جنگ جهانی دوم به مدت 900 روز این شهر توسط آلمانی ها محاصره شده بود. به طور معجزه آسا و عجیبی مردم شهر از خودشون مقاومت نشان دادن. هشتصد هزار کشته هم باعث تسلیم این شهر نشد و در نهایت با پایان جنگ جهانی این شهر نجات پیدا کرد. بعد از جنگ جهانی شهر روزهای بهتری به خودش دید و به سرعت شروع به بازسازی کرد.

سنت پترزبورگ معاصر

با فروپاش اتحاد جماهیر شوروی در اواخر قرن بیستم، مسکو کماکان پایتخت روسیه باقی ماند. در این روزها شور و اشتیاق نسل جدید به ساخت سنت پترزبورگ و رشد اقتصادی که در سراسر کشور دیده میشد به ناامیدی پیرمردهای انقلابی غلبه کرد و شهر روز به روز به سمت توسعه بیشتر حرکت کرد. در همین روزها بود که تاریخ سنت پترزبورگ و شرایط کنونی این شهر برای گردشگران خارجی جذابیت ایجاد می کرد و تا همین چند ماه پیش هم یکی از دوست داشتنی ترین مقاصد گردشگری برای همه مردم دنیا بود.

نام های مختلف سنت پترزبورگ در دوران مختلف

اولین نام شهر از زمان تاسیس – سنت پترزبورگ یعنی چه؟

پتر کبیر بنیانگذار شهر سنت پترزبورگ بود. او حتی فراتر از این شهر، بنیانگذار روسیه نوین و قدرتمند بود. بعد از چندین قرن که روسیه در انزوای سیاسی و نظامی به سر می برد، پتر کبیر تونست دوباره روسیه رو به یکی از قدرت های بزرگ اروپا تبدیل بکنه. بعدا حتما درباره جزئیات این تولد مجدد روسیه بهتون میگم. ولی این تولد روسیه جدید هم زمان بود با تولد این شهر. به همین خاطر عنوان سنت پترزبورگ به پاس تاثیرگذاری پتر کبیر در تاریخ روسیه روی این شهر قرار گرفت. هنوز هم وقتی که به این شهر سفر میکنیم در گوشه و کنار این شهر، واضح یا پنهان علائم حضور پتر کبیر رو میتونیم ببینیم.

پتروگراد، دومین نام شهر بعد از انقلاب بلشویک ها

در فاصله کوتاهی بعد از انقلاب بلشویک ها در سال 1917 و بعد از آرام شدن اوضاع اتحاد جماهیر شوروی، بلشویک ها تصمیم گرفتن اسم این شهر رو تغییر بدن. اسم قدیمی یعنی سنت پترزبورگ چندان اسم خوشایندی نبود.

“بورگ” پسوندی غیر روسی تقریبا به معنی شهر است. به همین دلیل سنت پترزبورگ بیشتر از اینکه یک اسم روسی به نظر بیاد، شبیه به یک اسم غربی و اروپایی بود. به همین دلیل نام جدید پتروگراد توسط انقلابیون بلشویک برای شهر انتخاب شد.

پسوند گراد به چه معنی است؟

“گراد” پسوند مکان در زبان روسی هست و شهرها و روستاهای زیادی با این اسم در کشور روسیه وجود دارن. این تغییر نام با توجه به حال و هوای انقلابی اون زمان شوروی چندان هم عجیب به نظر نمیرسه.

لنینگراد، شهری به یاد لنین بزرگ

نام پتروگراد برای حدود یک دهه بیشتر دوام نداشت. چرا که اتفاقی بزرگ در اتحاد جماهیر شوروی رخ داد و اون مرگ رهبر انقلابی بلشویک ها، یعنی ولادیمیر لنین بود. مرگ لنین به قدری برای انقلابیون بزرگ و عمیق بود که در سراسر این کشور یادبودهای متفاوتی ایجاد شد. از قرار دادن مومیایی لنین در میدان سرخ مسکو گرفته تا نامگذاری دومین شهر بزرگ روسیه به نام رهبر فقید. اگر تا قبل از این پتر کبیر کسی بود که روسیه رو از زیر آوار تاریخ بیرون کشیده بود و به اوج قدرت رسونده بود، ولی در این زمان لنین بود که باعث آزادی توده های کارگر و کشاورز از چنگال تزارها و برژواها بود. به همین خاطر اسم این شهر بزرگ باید به نام لنین گذاشته میشد. در نتیجه از سال 1924 و بعد از مرگ لنین اسم این شهر به لنینگراد تغییر پیدا کرد و تا زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی به همین نام باقی موند.

حذف اسم لنین و بازگشت شهر به نام اولیه

بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی خیلی از اقدام های افراطی انقلابی ها هم اصلاح شد. از جمله تغییر نام یک شهر که اصول و تجربیات شهرسازی نشون میدن که وابسته از نغییرات سیاسی حکومت ها هست. به همین خاطر اسم شهر برگشت به همون اسمی که از اولین روز تولد به اون شناخته میشد. از سال 1992 تا الان این شهر همه جا به نام سنت پترزبورگ شناخته میشه. گرچه هستن هنوز اقلیتی که تعلقات ذهنی و ایدئولوژیکی به دوران کمونیسم شوروی دارن و ترجیح میدن کماکان اسم انقلابی این شهر رو به زبان بیارن.

نوشته نام قدیمی سنت پترزبورگ چیست؟ تاریخ سن پترزبورگ یا لنینگراد اولین بار در گروه گردشگری قطار سیبری. پدیدار شد.

معماری منحصر به فرد سنت پترزبورگ

مرتفع ترین کلیسای جامع روسیه

کلیسای جامع پیتر و پل مرتفع ترین کلیسای جامع روسیه است. ارتفاع برج ناقوس آن 122.5 متر است. نکته جالب اینکه از سال 1733 تا 2012، یعنی کمتر از 10 سال پیش، این کلیسا مرتفع ترین ساختمان سنت پترزبورگ روسیه بوده. همین طور کلیسای جامع سنت پترزبورگ تا سال 1952 و قبل از احداث 7 ساختمان معروف مسکو توسط استالین، به مدت بیش از 2 قرن بلندترین ساختمان در روسیه بود.

خیابان نوسکی، گرم و دوست داشتنی

استفاده از صفت گرم برای خیابان نوسکی سنت پترزبورگ بیشترین ایهام رو به همراه داره. شاید برداشت اکثر شما به سرزنده و جذاب بودن این خیابان برگرده. ولی باید بدونید این خیابان به دلیل تراکم بالای ساختمان، خودرو و حضور انسان همیشه از بقیه مناطق شهر گرمتر هست. طوری که اختلاف دمای خیابان نوسکی با حومه سنت پترزبورگ در تابستان حدود 3 درجه و در زمستان بیش از 10 درجه هست. شاید اگر بدونید روزانه حدود 2 میلیون نفر در این خیابان تردد می کنند، این گرمای زمستانی در ذهنتون توجیه پذیرتر باشه.

میراث بینظیر موزه هرمیتاژ

مجموعه موزه هرمیتاژ حدود 3 میلیون اثر با ارزش رو در 350 اتاق و پنج ساختمان مختلف جا داده. فعلا درباره کیفیت این آثار هیچ چیزی نمی خوام بگم. فقط درباره تعداد و کمیتشون باید بدونید که اگر بخواهید برای هر اثر فقط یک دقیقه وقت بگذارید، باید 8 سال از عمرتون رو برای بازدید از این موزه اختصاص بدید. در ضمن برای این کار باید حدود 20 کیلومتر پیاده روی کنید.

قلعه میخایلوسکی

حتما درباره معماری سنت پترزبورگ و تنوع سبک های مختلف معماری در این شهر شنیده اید. برای پی بردن به این تنوع بهترین کار تماشای قلعه شگفت انگیز میخایلوسکی هست. قلعه ای با پلان مربع که نمای هر جهت اون متفاوت از بقیه و به پیروی سبک معماری بلوک های ساختمانی همون سمت هست. این تنوع و در عین حال هماهنگی در نما، جذابیت خاصی به این قلعه تاریخی داده.

سنت پترزبورگ و همزیستی با رودخانه نوا

342 پل در شهر سنت پترزبورگ

روزی که پتر کبیر بنیان شهر جدید سنت پترزبورگ رو گذاشت، قصد داشت شهری شبیه به ونیز رو بسازه. درباره ونیز و کانال های اون حتما میدونید. شهری که در واقع سیستم حمل و نقل عمومی اش به جای خیابان‌های روی خشکی، بر اساس قایق های داخل کانال طراحی شده. پتر هم چنین چشم اندازی برای شهر سنت پترزبورگ در نظر گرفته بود. ولی بعد از مرگ پتر، داستان کمی تغییر کرد. وارثین او چندان بلندپروازی های پتر رو به ارث نبرده بودند. شاید هم واقع بین بودند که کانال های یخ زده فضای مناسبی برای قایق سواری در زمستان های سرد سنت پترزبورگ نیست. در نتیجه شروع به ساختن پل های فراوان در این شهر کردن. امروزه جزیره های سنت پترزبورگ با 342 پل به هم متصل شدن. کانال های شهر هم تا به امروز پابرجا هستن. ولی به غیر از معدود قایق های تفریحی و کشتی های نظامی استفاده چشمگیری در حمل و نقل عمومی شهر ندارن. 10 درصد از کل مساحت سنت پترزبورگ رو کانال های آب پوشش میدن. در واقع این شهر شامل 42 جزیره هست که توسط همین کانال ها محاصره شدن. اگه می خواهید این پل ها رو یک جا ببینید، برید روی پل ترویتسکی. از اونجا میتونید 7 تا از پل های سنت پترزبورگ رو ببینید. یا پل کاشین روی کانال گریبایدوف. از اونجا 9 پل مرکزی سنت پترزبورگ دیده میشه.

سیستم منحصر به فرد رودخانه نوا

طول رودخانه نوا تنها 74 کیلومتر است، که چندان هم طولانی به نظر نمیرسه. اما با وجود این، محدوده ای که رودخانه نوا تحت پوشش قرار میده، کمی کمتر از مساحت کشور ایتالیای امروزی هست. دلتای نوا شامل دریاچه های لادوگا، اونگا، سایما، ایلمن و همچنین رودخانه های سویر، ولخوف و ووکسا است. در جهان فقط یک سیستم آبی مشابه ولگا میشه پیدا کرد و اون هم در دریاچه های بزرگ در آمریکای شمالی. درباره حجم آب رودخانه اصلی سنت پترزبورگ یعنی نوا بهتره بدونید این رودخانه حجم آبی بیشتر از مجموع دون و دنیپر آب داره.

“پل آبی سنت پترزبورگ” – یکی از عریض ترین پل های جهان

پل “آبی” سنت پترزبورگ، بر روی رودخانه مویکا ساخته شده. این پل عریض ترین پل شهر و یکی از عریض ترین پل های جهان است. عرض این 97.3 متر هست که تقریبا با عرض میدان و ساختمان سنت ایزاک برابری میکنه. نکته جالب اینکه بخش بزرگی از عرض این پل الان به عنوان پارکینگ عمومی استفاده میشه.

 سنت پترزبورگ، شهری پرطرفدار در روسیه یا امریکا؟

شاید براتون عجیب باشه، ولی واقعیتی شگفت انگیز درباره سنت پترزبورگ در امریکا و جود داره. در ایالات متحده آمریکا 15 شهر با نام پترزبورگ وجود دارد. عکسی هم که میبینید مربوط به بزرگترین پتبرزبورگ امریکا در ایالت فلوریدا هست.

ستونی بدون هیچ پشتیبان

ستون الکساندر در مقابل عمارت زمستانی سنت پترزبورگ 47.5 متر ارتفاع و حدود 700 تن وزن داره. همراه یک فرشته با صلیب تاج گذاری شده است. این ستون بزرگ و یک پارچه به هیچ جایی وصل نشده و فقط توسط وزن خودش و جاذبه زمین جای خودش قرار گرفته. نکته ای که برای شهروندان اولیه سنت پترزبورگ اصلا قابل قبول نبوده. گویا در سال های اول احداث این ستون، کسی جرات قدم زدن در میدان رو نداشت و مردم هر لحظه انتظار افتادن اون رو داشتن. تا اینکه به چشم خودشون دیدن که آگوست دو مونتفران، معمار فرانسوی این ستون هر روز با خیال راحت در کنار اون قدم میزنه. این طور بود که ترس مردم از بین رفت و امروز صدها توریست رو میبینیم که کنار این میدان مشغول گرفتن عکس یادگاری هستن.

عمیق ترین متروی جهان (که الان دیگه در سنت پترزبورگ نیست)

عمیق ترین متروی جهان تا چند سال پیش در سنت پترزبورگ قرار گرفته بود. الان متروی کیو و پیونگ یانگ عمق جایگاه سنت پترزبورگ رو در این لیست گرفتن. با این حال ایستگاه مترو آدمیرالتیسکایا که در نزدیکی عمارت زمستانی سنت پترزبورگ قرار گرفته هنوز هم جذابیت های خودش رو داره. در مقاله های قبلی گفته بودم که شهر سنت پترزبورگ به طور کلی روی زمین های باتلاقی ساخته شده بود. پس برای ساخت مترو در این شهر لازم بود تا به قدری پاین برن که این گل و لای تموم بشه و به زیر بستر سنگی برسن. به همین خاطر این ایستگاه حدود 80 متر پایین تر از سطح خیابان نوسکی قرار گرفته.

این ها چند نمونه از نکات جالبی بود که درباره شهر سنت پترزبورگ براتون نوشتم. اگه در برنامه بعدی تور روسیه شرکت کردید، با هم در خیابان های سنت پترزبورگ قدم میزنیم. اون موقع فرصت کافی داریم که در مقابل هر کدوم از ساختمان های این شهر براتون داستان هایی روایت بکنم.

نوشته حقایق عجیب سنت پترزبورگ – 10 فکت جالب درباره لنینگراد اولین بار در گروه گردشگری قطار سیبری. پدیدار شد.