کاپ 31 آنتالیا – وقتی آینده زمین در یک شهر رقم میخورد
هر سال، برای حدود دو هفته، یکی از شهرهای جهان میزبان رویدادی میشود که شاید بتوان آن را مهمترین گردهمایی بینالمللی درباره آینده سیاره زمین دانست. جایی که رؤسای دولتها، دانشمندان، مدیران شرکتهای بزرگ، استارتاپها، دانشگاهها و فعالان محیطزیست، همگی زیر یک سقف جمع میشوند تا درباره چالشهایی صحبت کنند که مرز جغرافیایی نمیشناسند؛ از تغییرات اقلیمی و انرژی گرفته تا آب، کشاورزی، شهرهای آینده و توسعه پایدار.
این رویداد COP نام دارد؛ اجلاسی که هر سال زیر نظر سازمان ملل متحد برگزار میشود و بسیاری از تصمیمهای مهم جهانی در حوزه اقلیم، از دل گفتگوها و مذاکرات آن شکل میگیرد.
در سال ۲۰۲۶، شهر آنتالیا در ترکیه میزبان کاپ 31 خواهد بود. اما اگر تصور میکنید این رویداد فقط مجموعهای از جلسات رسمی میان سیاستمداران است، باید بگوییم تنها بخشی از ماجرا را دیدهاید. در کنار مذاکرات رسمی، صدها نشست تخصصی، نمایشگاه فناوری، کارگاه آموزشی و برنامه فرهنگی نیز برگزار میشود؛ فضایی که باعث شده COP به محلی برای حضور پژوهشگران، کارآفرینان، شرکتها، دانشگاهها و حتی علاقهمندان به آینده فناوری و توسعه پایدار تبدیل شود.
در این مقاله، قدمبهقدم با کاپ 31 آنتالیا آشنا میشویم؛ از اینکه اصلاً کاپ چیست و چرا شکل گرفت، تا اینکه در اجلاس امسال چه خبر است، Blue Zone و Green Zone چه تفاوتی دارند و اگر روزی تصمیم بگیرید در این رویداد شرکت کنید، چه تجربهای در انتظارتان خواهد بود.
کاپ چیست و چرا به وجود آمد؟
تا چند دهه پیش، تغییرات اقلیمی بیشتر یک موضوع علمی بود. پژوهشگران درباره افزایش دمای زمین، ذوب شدن یخهای قطبی یا بالا آمدن سطح آب دریاها هشدار میدادند، اما این هشدارها کمتر وارد فضای سیاست و اقتصاد میشد. با گذشت زمان، شواهد علمی بیشتر شد و مشخص شد که پیامدهای تغییرات اقلیمی فقط محدود به محیطزیست نیست؛ بلکه امنیت غذایی، منابع آب، سلامت انسانها، اقتصاد و حتی روابط بین کشورها را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
از آنجا که انتشار گازهای گلخانهای مرز نمیشناسد، هیچ کشوری بهتنهایی نمیتواند این بحران را مدیریت کند. به همین دلیل، در سال ۱۹۹۲ کشورهای جهان زیر چتر سازمان ملل متحد، کنوانسیون چارچوب تغییرات اقلیمی سازمان ملل (UNFCCC) را ایجاد کردند؛ توافقی که هدف آن، هماهنگ کردن تلاش کشورها برای مقابله با تغییرات اقلیمی بود.
اما امضای یک توافق، پایان کار نبود. کشورها باید هر سال دور هم جمع میشدند، درباره پیشرفتها گزارش میدادند، برای چالشهای جدید تصمیم میگرفتند و درباره آینده مذاکره میکردند. از همین جا بود که کاپ متولد شد؛ مخفف Conference of the Parties یا «کنفرانس کشورهای عضو».
نخستین اجلاس COP در سال ۱۹۹۵ برگزار شد و از آن زمان تاکنون، این نشست هر سال در یکی از کشورهای جهان برگزار میشود. بسیاری از مهمترین توافقهای اقلیمی جهان، از جمله پروتکل کیوتو و توافق پاریس، حاصل مذاکرات همین اجلاسها هستند.
البته اگر امروز به کاپ نگاه کنیم، دیگر نمیتوان آن را فقط یک نشست سیاسی دانست. در کنار مذاکرات رسمی، این رویداد به محلی برای تبادل دانش، معرفی فناوریهای نو، شکلگیری همکاریهای بینالمللی و گفتوگو میان دولتها، شرکتها، دانشگاهها و سازمانهای مردمنهاد تبدیل شده است. به همین دلیل، کاپ و آخرین آن یعنی کاپ 31 آنتالیا را میتوان نقطه تلاقی سیاست، علم، اقتصاد و نوآوری دانست؛ جایی که تصمیمهای آن، دیر یا زود بر زندگی همه ما اثر میگذارد.
COP چگونه برگزار میشود؟
شاید تصور کنید اجلاس COP شبیه یک کنفرانس چندروزه با چند سخنرانی و نشست محدود است، اما واقعیت ابعاد بسیار بزرگتری دارد. این رویداد هر سال به میزبانی یکی از کشورهای عضو برگزار میشود و معمولاً نزدیک به دو هفته ادامه دارد. در این مدت، دهها هزار نفر از سراسر جهان در شهر میزبان حضور پیدا میکنند؛ از رؤسای کشورها و مذاکرهکنندگان رسمی گرفته تا پژوهشگران، مدیران شرکتها، دانشگاهها، سازمانهای مردمنهاد، خبرنگاران و فعالان حوزه محیطزیست.
با بزرگتر شدن COP، برگزارکنندگان برای مدیریت بهتر برنامهها، فضای رویداد را به دو بخش اصلی تقسیم کردند؛ Blue Zone و Green Zone. هر یک از این دو بخش، نقش و مخاطبان متفاوتی دارند و در واقع دو روی یک سکه هستند.
در Blue Zone مذاکرات رسمی میان دولتها و سازمانهای بینالمللی انجام میشود؛ جایی که توافقها شکل میگیرند و تصمیمهای کلان درباره سیاستهای اقلیمی جهان گرفته میشود. ورود به این بخش محدود است و تنها افرادی که از سوی سازمان ملل یا نهادهای رسمی آکردیتیشن دریافت کردهاند، اجازه حضور دارند.
در مقابل، Green Zone فضایی بازتر و عمومیتر است. این بخش میزبان نمایشگاههای فناوری، نشستهای تخصصی، کارگاههای آموزشی، برنامههای فرهنگی و حضور شرکتها، دانشگاهها و استارتاپهاست. اگر Blue Zone محل تصمیمگیری باشد، Green Zone جایی است که میتوان نتیجه این تصمیمها، ایدهها و فناوریهای آینده را از نزدیک دید و با افرادی از سراسر جهان گفتوگو کرد.
در سالهای اخیر، همین بخش عمومی باعث شده کاپ از یک اجلاس صرفاً سیاسی فراتر برود و به یکی از مهمترین رویدادهای بینالمللی برای تبادل دانش، معرفی نوآوریها و ایجاد ارتباط میان متخصصان حوزههای مختلف تبدیل شود.
چرا کاپ 31 آنتالیا با دورههای قبل متفاوت است؟
هر دوره از اجلاس کاپ ویژگیهای خاص خودش را دارد؛ گاهی به دلیل توافقهایی که قرار است به نتیجه برسند، گاهی به خاطر شرایط سیاسی و اقتصادی جهان و گاهی هم به دلیل کشوری که میزبانی این رویداد را بر عهده گرفته است. به همین دلیل، هیچ دو دورهای کاملاً شبیه هم نیستند.
کاپ 31 آنتالیا نیز از این قاعده مستثنی نیست. این اجلاس در حالی برگزار میشود که بسیاری از کشورها وارد مرحله اجرای تعهدات اقلیمی خود شدهاند و موضوعاتی مانند گذار به انرژیهای پاک، امنیت انرژی، مدیریت منابع آب، تابآوری شهرها در برابر تغییرات اقلیمی و تأمین مالی پروژههای سبز، بیش از گذشته در کانون توجه قرار گرفتهاند. انتظار میرود بخش مهمی از گفتوگوهای امسال، از مرحله «تعیین اهداف» فراتر برود و بر راهکارهای عملی و تجربههای موفق کشورها و شرکتها متمرکز باشد.
اما برای ما، یک ویژگی دیگر هم وجود دارد که این دوره را متفاوت میکند؛ COP31 در آنتالیا، ترکیه برگزار میشود. برخلاف بسیاری از دورههای گذشته که میزبان آنها کشورهایی دوردست مانند مصر، بریتانیا، اسپانیا یا برزیل بودهاند، این بار یکی از مهمترین رویدادهای بینالمللی جهان تنها چند ساعت پرواز با ایران فاصله دارد. این نزدیکی جغرافیایی، شرکت در رویداد را برای پژوهشگران، مدیران، دانشجویان، فعالان کسبوکار و علاقهمندان ایرانی، بسیار دستیافتنیتر از بسیاری از دورههای قبل میکند.
شاید به همین دلیل باشد که کاپ 31 برای بسیاری از متخصصان منطقه، فقط یک اجلاس بینالمللی نیست؛ بلکه فرصتی استثنایی برای مشاهده نزدیک روندهایی است که آینده اقتصاد، فناوری و توسعه پایدار جهان را شکل میدهند؛ فرصتی که شاید سالها طول بکشد تا دوباره در چنین فاصله نزدیکی از ایران تکرار شود.
آیا کاپ 31 آنتالیا فقط برای متخصصان محیطزیست است؟
شاید با شنیدن عبارت «اجلاس تغییرات اقلیمی» اولین تصویری که در ذهن شکل بگیرد، گروهی از دانشمندان یا فعالان محیط زیست باشد. اما واقعیت این است که COP سالهاست از این چارچوب فراتر رفته و امروز به یکی از میانرشتهایترین رویدادهای جهان تبدیل شده است. حتی شاید این رویداد را از نظر ماهیت همه گیر بودن به اکسپو که آخرین آن در اوزاکا برگزار شد تشبیه کرد.
تغییرات اقلیمی تقریباً بر همه جنبههای زندگی ما اثر میگذارد؛ از شیوه تولید انرژی و طراحی شهرها گرفته تا حملونقل، کشاورزی، صنعت، گردشگری و حتی اقتصاد و سرمایهگذاری. به همین دلیل، در میان شرکتکنندگان این رویداد میتوان افراد و سازمانهایی با تخصصهای کاملاً متفاوت را دید که هر کدام به دنبال راهحل یا فرصتهای جدید در حوزه کاری خود هستند.
اگر پژوهشگر یا دانشجو باشید، COP فرصت آشنایی با تازهترین مطالعات و پروژههای بینالمللی را فراهم میکند. اگر در حوزه معماری، شهرسازی یا انرژی فعالیت میکنید، میتوانید با تجربه شهرها و شرکتهای مختلف آشنا شوید. برای مدیران کسبوکار، استارتاپها و سرمایهگذاران نیز این رویداد محلی برای شناخت فناوریهای نو و ایجاد ارتباطات حرفهای است.
شاید به همین دلیل باشد که امروز COP را نباید صرفاً یک اجلاس محیطزیستی دانست؛ بلکه میتوان آن را محلی دانست که افراد از رشتهها و کشورهای مختلف دور هم جمع میشوند تا درباره یکی از مهمترین چالشهای مشترک بشر گفتوگو کنند.
آیا شما هم میتوانید در COP31 شرکت کنید؟
پاسخ کوتاه، بله است؛ اما اینکه به کدام بخش از رویداد دسترسی داشته باشید، به نوع ثبتنام شما بستگی دارد.
همانطور که گفتیم، Blue Zone به مذاکرات رسمی سازمان ملل اختصاص دارد و ورود به آن تنها برای هیئتهای دولتی، نمایندگان سازمانهای بینالمللی، رسانههای تأییدشده و افرادی که آکردیتیشن رسمی دریافت کردهاند امکانپذیر است. بنابراین اگر صرفاً قصد بازدید از COP31 را داشته باشید، معمولاً نباید روی حضور در این بخش حساب کنید.
در مقابل، Green Zone برای مشارکت عمومی طراحی شده و در دورههای گذشته، بسیاری از نمایشگاهها، سخنرانیها، کارگاههای آموزشی و برنامههای فرهنگی آن با ثبتنام قبلی در دسترس بازدیدکنندگان بوده است. البته جزئیات نحوه ثبتنام و برنامهها معمولاً چند ماه پیش از آغاز اجلاس از سوی برگزارکنندگان اعلام میشود.
برای شهروندان ایرانی، برگزاری COP31 در ترکیه یک مزیت مهم دیگر هم دارد. نزدیکی جغرافیایی، پروازهای متعدد و نیاز نداشتن به ویزا برای سفرهای توریستی به ترکیه، باعث میشود حضور در این رویداد نسبت به بسیاری از دورههای گذشته سادهتر و کمهزینهتر باشد.
اگر قصد دارید از کاپ 31 آنتالیا بیشترین استفاده را ببرید، بهتر است از چند ماه قبل برنامههای رسمی رویداد را دنبال کنید، نشستها و کارگاههای مورد علاقهتان را انتخاب کنید و ثبتنام خود را به روزهای آخر موکول نکنید. هرچه آمادگی بیشتری داشته باشید، تجربه کاملتر و ارزشمندتری از این رویداد خواهید داشت.
جمعبندی؛ COP31 فقط یک اجلاس نیست
شاید در نگاه اول، COP31 فقط یک اجلاس بینالمللی درباره تغییرات اقلیمی به نظر برسد؛ اما نگاهی دقیقتر نشان میدهد که این رویداد بسیار فراتر از یک نشست سیاسی یا علمی است. در COP، دولتها درباره سیاستهای اقلیمی مذاکره میکنند، شرکتها فناوریهای آینده را به نمایش میگذارند، دانشگاهها تازهترین پژوهشهای خود را ارائه میکنند و متخصصان رشتههای مختلف درباره راهحلهایی گفتوگو میکنند که میتواند بر زندگی میلیونها نفر در سراسر جهان تأثیر بگذارد.
شاید همه ما فرصت حضور در چنین رویدادی را نداشته باشیم، اما آگاهی از آنچه در COP میگذرد، کمک میکند بهتر بفهمیم جهان به چه سمتی حرکت میکند؛ از آینده انرژی و حملونقل گرفته تا شهرسازی، کشاورزی، سرمایهگذاری و بسیاری از تصمیمهایی که دیر یا زود بر زندگی روزمره ما اثر خواهند گذاشت.
برگزاری COP31 در آنتالیا، آن هم در فاصلهای کوتاه از ایران، فرصتی کمنظیر است تا این رویداد جهانی بیش از همیشه به ما نزدیک باشد. چه قصد شرکت در آن را داشته باشید و چه صرفاً بخواهید آن را دنبال کنید، بدون تردید COP31 یکی از مهمترین رویدادهای بینالمللی سال ۲۰۲۶ خواهد بود؛ رویدادی که شاید بهترین تعریف برای آن این باشد: جایی که جهان درباره آینده خودش گفتوگو میکند.
